Dzisiaj mija 20 lat gdy odszedł od nas człowiek wyjątkowy w historii warcabów – Iser Kuperman (21/4/1922 – 6/3/2006). Nie tylko był siedmiokrotnym Mistrzem Świata, ale autorem niezliczonej wręcz ilości książek na których wychowały się całe pokolenia warcabistów. Pod koniec lat 70 krążyła słynna czerwona „Strategia i Taktyka”. Kto zdobył i przeczytał kilka chociaż rozdziałów … widać było poprawę rezultatów. Mnie udało się nabyć kserokopię tej książki za … 200 złotych (za akademik płaciłem 120 zł).
Kuperman pochodził z Ukrainy. Kiedyś podczas rozmowy ze mną podzielił się taką refleksją … „widzisz Jacek, rozmawiamy po rosyjsku. A ja najchętniej bym ten język wyrzucił z pamięci bo nienawidzę niemal wszystkiego z czym mi się kojarzy”. Poznałem wielu podobnych do niego, usłyszałem wiele historii. Rozumiem.
Zdjęcia zostały zrobione w Hadze w 199 roku. Oprócz mnie, widać na nich Mariusza Adamaszka oraz Zygmunta Pawlickiego (to nie rodzina!) z Poznania. Zygmunt (zmarł w 2011 roku w wieku 55 lat) był światowym autorytetem w dziedzinie literatury warcabowej.
Zygmunt pomagał mi w tworzeniu czasopisma Polskie Warcaby. Postać Kupermana nie mogła ujść jego uwadze w cyklu „Warcabowe bibliografie„. Oto co pisał Zygmunt Pawlicki (PW 2/2002):
Dwudziestego pierwszego kwietnia Iser Josifowicz Kuperman ukończył 80 lat. Jest to potwierdzona przez mistrza data urodzin,
chociaż w jego książkach można spotkać inne dane. Jego zasługi na polu popularyzacji warcabów są nieporównywalne
z działalnością jakiegokolwiek innego warcabisty na świecie. Kuperman to nie tylko znakomity warcabista, wielokrotny mistrz świata, ale jednocześnie wyśmienity propagator naszej gry, autor ponad 40 wspaniałych książek warcabowych. Mimo, że nasz cykl
warcabowych bibliografii dotyczy tylko literatury poświęconej warcabom międzynarodowym, to i tak istnieje
w przypadku Kupermana duże niebezpieczeństwo pominięcia któregoś z jego dzieł. Dlatego będę wdzięczny za wszelkiego rodzaju uzupełnienia i korekty.
W krótkim przeglądzie edytorskim nie sposób dokonać dokładnej analizy twórczości Kupermana. Niektórymi książkami zajmę się dokładnie w przyszłości, teraz chciałbym Czytelników przekonać o tym, jak ogromny jest dorobek naszego jubilata.
Na jego książkach uczyliśmy się wszyscy gry w warcaby, bo też są one swoistymi podręcznikami samouczkami. Książki napisane z Barskim i Keskerem
są prawdziwymi arcydziełami, które wprowadzają adeptów w cudowny świat, kryjący mnóstwo warcabowych nowinek. Kuperman to również znakomity narrator. Jego talent prozatorski można podziwiać w autobiografiach „Na czarnych przekątnych”, wydanych
jeszcze w Związku Radzieckim i tej „odważniejszej” – „Damgeheim-staatsgeheim”, która ukazała się już po jego wyjeździe na Zachód.
A oto dorobek edytorski Kupermana.
W wykazie książek zastosowano następujący schemat: tytuł oryginału, polskie tłumaczenie tytułu, język wydania,
ilość stron, miejsce i rok wydania, krótkie określenie kategorii książki.
Kuperman, Iser Josifowicz:
- (współautor: Barskij J.P.): Кaк игрaют в стoклeтoчныe шaшки (Jak grają w warcaby stupolowe), j. rosyjski, 136 str.,
Moskwa 1972 ( gra ogólna ). - (współautor: Barskij J.P.): Кoрoль ma йoгo прeм’єр-мiнiстр (Król i jego premier), j. ukraiński, 148 str., Kijów 1966 (zbiór
opowiadań szachowo-warcabowych). - (współautor: Barskij J.P.): Стoклиткoви шaшки ( Warcaby stupolowe), j.ukraiński, 308 str., Kijów 1961 ( gra ogólna ).
- Нa чoрниx дiaгoнaляx . ( Na czarnych przekątnych), j.ukraiński, 256 str., Kijów 1969 ( autobiografia ).
- Нa чeрныx диaгoнaляx . ( Na czarnych przekątnych ), j. rosyjski, 320 str., Moskwa 1970 (autobiografia).
- Нa чoрниx дiaгoнaляx . ( Na czarnych przekątnych ), j. ukraiński, 280 str., Kijów 1977 ( autobiografia).
- (współautor: Kesker J.W.): Rahvusvahelise kabe alused (Zasady gry w warcaby międzynarodowe), j. estoński, 512 str., Tallinn
1961 ( gra ogólna ). - Damgeheim – staatsgeheim. (Tajemnice warcabowe i państwowe), j. niderlandzki, 160 str., 1983 (autobiografia).
- Dammen met Koeperman (Warcaby z Kupermanem), j.niderlandzki, 232 str., Utrecht/Antwerpen 1970 (holenderskie wydanie
pozycji 26 „Warcaby na stupolowej warcabnicy). - De eerste stap naar het wereldkampioenschap. (Pierwszy krok do mistrzostwa świata), j. niderlandzki, 194 str., Den Haag
1983 ( holenderskie wydanie „Gry pozycyjnej”, gra ogólna). - Frans Hermelink. (Frans Hermelink), j. niderlandzki, 66 str., Lent (zbiór praktycznych kompozycji z analizą, 114 diagramów).
- Leren kombineren (Nauka kombinacji), j.niderlandzki, 66 str., Den Haag 1982 (holenderska wersja „Kombinacji w
debiucie”). - Opsluitingsposities. (Pozycje związane), j.niderlandzki, 80 str., 1976 (gra środkowa).
- Praktische damkombinaties 31. (Praktyczne kombinacje warcabowe z pola 31), j.niderlandzki, 128 str., Boston/Huissen 1984
( zbiór kombinacji, 348 diagramów). - Praktische damkombinaties 32. (Praktyczne kombinacje warcabowe z pola 32), j.niderlandzki, 144 str., Huissen 1983 (zbiór
kombinacji, 396 diagramów). - Praktische damkombinaties 33. (Praktyczne kombinacje warcabowe z pola 33), j. niderlandzki, 144 str. (zbiór kombinacji,
390 diagramów). - Praktische damkombinaties 34. (Praktyczne kombinacje warcabowe z pola 34), j. niderlandzki, 192 str., 1981 r.(zbiór kombinacji,
522 diagramy). - Praktische damkombinaties 35. (Praktyczne kombinacje warcabowe z pola 35), j. niderlandzki, 144 str., Dordrecht 1983
(zbiór kombinacji, 396 diagramów). - Praktische damkombinaties 36/38. (Praktyczne kombinacje warcabowe z pól 36 i 38), j. niderlandzki, 152 str., 1985 r. (zbiór
kombinacji, 429 diagramów). - Praktische damkombinaties 37/39. (Praktyczne kombinacje warcabowe z pól 37 i 39), j.niderlandzki, 134 str., 1985 r. (zbiór
kombinacji, 377 diagramów). - Praktische damkombinaties 40. (Praktyczne kombinacje warcabowe z pola 40), j.niderlandzki, 144 str., São Paulo
1986(zbiór kombinacji, 404 diagramy). - Praktische damkombinaties 44/45/47/48/49/50. (Praktyczne kombinacje warcabowe z pól 44/45/47/48/49/50), j. niderlandzki,
160 str., São Paulo 1986 (zbiór kombinacji, 429 diagramów). - Дeбютныe кoмбинaции нa 100-клeтoчнoй дoскe. (Kombinacje w debiucie na 100-polowej warcabnicy), j. rosyjski, 72 str.,
Moskwa 1970 (kombinacje w debiucie). - Зa свитoву кoрoну (O światową koronę), j. ukraiński, 152 str., Kijów 1963 (autobiografia).
- Кoмбинaциoннaя игрa в мeждунaрoдныe шaшки. (Gra kombinacyjna w warcabach międzynarodowych), j. rosyjski, 82
str., Tallinn 1976 (zbiór 105 kombinacji). - Шaшки нa стoклeтoчнoй дoскe. (Warcaby na stupolowej warcabnicy), j.rosyjski, 208 str., Kijów 1967 (gra ogólna).
- Пoзициoннaя игрa нa стoклeтoчнoй дoскe. (Gra pozycyjna na stupolowej warcabnicy), j.rosyjski, 264 str., Kijów 1974
(gra ogólna). - Стрaтeгия в стoклeтoчныx шaшкax. (Strategia w warcabach stupolowych), j.rosyjski, 248 str., Moskwa 1964 (gra ogólna).
- Тaктикa в стoклeтoчныx шaшкax. (Taktyka w warcabach stupolowych), j. rosyjski, 192 str., Moskwa 1967 ( zbiór kombinacji
). - Учись грaти в стoклиткoви шaшки (Nauka gry w warcaby stupolowe), j.ukraiński, 196 str., Charków 1968 (gra ogólna).
- Шкoлa игры в стoклeтoчныe шaшки. (Szkoła gry w warcaby stupolowe), j.rosyjski, 200 str., Kijów 1970 (gra ogólna).
- Шкoлa шaшкoвих кoмбiнaций. (Szkoła kombinacji warcabowych), j.ukraiński, 180 str., Kijów 1973 (zbiór kombinacji).
- (współautor: Kozłow, I.) Мы пoбeдили. (Zwyciężyliśmy), j. rosyjski, 256 str., Moskwa 1960 (historia warcabów i opis
pierwszego mistrzostwa świata Kupermana w 1958 r.) - (współautor: Barskij, J.P) Пpигoди нa клiткoвих пoлях (Przygody na polach szachownicy), j. ukraiński, 64 str., Kijów 1964
(opowiadania o tematyce szachowo-warcabowej). - Premiers pas vers le titre. (Pierwsze kroki do tytułu), j.francuski, tom I – 170 str., tom II – 170 str., Paryż 1996 (francuskie
wydanie „Gry pozycyjnej”, gra ogólna).
